Pleitbezorgers Europese Constructie



Reflectie

Wie durft, wil en kan
de EU verdedigen en aandacht vragen voor de
weldaden?

Een van de twaalf werken van Hercules, het reinigen
van de augiasstal, wat hem lukte door een rivier om te
leggen. Maar politiek is meer dan puin ruimen,
maar meebouwen aan welvaart en welbevinden,
maar dat vergt subtiliteit, omzichtigheid en tegelijk
slagvaardigheid. 
Het blijft een vaststelling die eenieder zou moeten verrassen en tegelijk redelijk verklaarbaar blijkt: de weeffouten van de unie worden ras en nauwkeurig uitgemeten, de weldaden blijven diffuser en sommigen menen, Thierry Baudet op kop, menen dat de Unie maar beter gereduceerd kan worden tot een vrije markt van voor het overige soevereine staten. Aan de andere kant toonde Luuk van Middelaar aan dat men niet zonder bewondering naar de EU kan kijken[i], ook al zijn er problemen genoeg die nog moeten opgelost, onder meer ten aanzien van de betrokkenheid vanwege burgers, het debat over het publiek. Maar zit in die term niet het hele kersen eten, het moeilijke kersen  eten  van hoge heren en dames met zogenaamd gewone mensen?

Europa was voor een vorige generatie, die van wijlen mijn vader een belangrijk thema en men geeft graag af op de dolle jaren 20, vooral op de donkere jaren 1930, maar toen werden al initiatieven genomen om ernstig een grotere Europese eenheid te vormen, maar we hadden een verwoestende oorlog nodig om te begrijpen dat men ondanks alle haat, afkeer, superioriteitsgevoelens dat Europa mogelijk te maken. Jean Monet en Robert Schuman, maar ook Max Kohnstamm, Konrad Adenauer, Paul-Henry Spaak en zelfs Charles de Gaulle hebben er hun schouders onder gezet. Ook Siko Mansholt mogen we niet uit het oog verliezen en hoewel velen dat spel van lintjes en het verlenen van adellijke titels maar niets vinden, de onderscheiding die Hermann van Rompuy te beurt is gevallen, de titel van graaf te mogen dragen, zal niemand betwisten. Als men dat wil doen, dan is het omdat men het redden van de EU en van de Euro in moeilijke omstandigheden geen punt vindt. Dat redden kon zonder veel gereedschap want men wist oplossingen te bedenken voor de acute problemen en toch het schip voor langere termijn zeewaardig te maken, aldus de voormalige voorzitter van de Raad van Staatshoofden en regeringsleiders.

Deze raad komt het vaakst in beeld, maar er is ook de Commissie, die net die zaken beheert die niet intergouvernementeel geregeld hoeven te worden, wat betekent dat die domeinen behandeld worden waarvoor de lidstaten - soms met opting out - hun soevereiniteit hebben afgestaan. Volgen we discussies over het beheer van de Euro als munt en als gemeenschappelijk betaalmiddel van 19 lidstaten, dan begrijpen we dat men deze kwestie ook meer communautair wil maken en de regeringen van de lidstaten wil bewegen meer soevereiniteit af te staan en als het om de munt gaat, ligt dat gevoelig, bij grote en bij kleine lidstaten. Maar de munt vergt een sterke politieke wil om ontsporingen tijdig onder controle te krijgen en dan hoeft men het niet per se over inflatie te hebben. Soms vraag ik mij af of de politiek van de ECB, die, als ik het goed begrijp, geldcreatie impliceert en dus op zeker moment het risico met zich kan brengen van hyperinflatie, maar dat zal men willen/moeten voorkomen wel goed aan de man brengt en tegelijk of men dat proces onder controle weet te houden.

De Griekse kwestie heeft inderdaad een aantal pijnpunten aan het licht gebracht, al waren er wel die meenden dat altijd te hebben geweten, maar dat lijkt me eerlijk gezegd een wijsheid achteraf. Opvallend is wel dat men zich daarbij zo op de financiële kwestie heeft gericht, wat maar gedeeltelijk begrijpelijk is, dat men de disfuncties van de Griekse overheid en binnen de Griekse economie niet of nauwelijks wil zien. Bovendien heeft men de kwestie zo voorgesteld alsof klein duimpje, Tsipras en de Griekse regering zich tegen een technocratische koude trias van instellingen hadden te verdedigen en staande te houden; politiek bedrijven heeft te maken met conflicten en met conflictbeheersing, maar men moet dan wel weten wie de antagonisten zijn. De vorm die de eurozone heeft aangenomen impliceert dat er aan tafels van de EU druk werd vergaderd, zowel die van de Regeringsleiders onder leiding en bezieling van Tusk, vooral die van de ministers van financiën en de Commissie, maar ook de ECB en het IMF waren betrokken partij. Dat is het institutionele plaatje. De werkelijke belanghebbenden, voor wie al die inspanningen waren en worden geleverd zijn wij, de burgers die euro gebruiken en tegelijk EU-burger zijn als burger van een lidstaat.

In die zin kunnen we dan ook de vraag stellen waarom in de Belgische Federale Kamer van volksvertegenwoordigers links voortdurend mee het beeld ophing van ten onrechte aangepakte Grieken en Griekse regering, van ongenadige Duitsers en van inderdaad kille technocraten. Als zij hun achterban en vooral alle burgers in dit land willen behoeden voor nog meer onheil, dan hadden ze de kaart van een Europese solidariteit getrokken en net als Dijsselbloem de Grieken gesommeerd de nodige hervormingen door te voeren, zodat de economie echt wel zou kunnen opveren. Maar goed, de Grieken zijn slachtoffers en dus kan men maar beter hen te vriend houden en zoete broodjes bakken met Siriza, Podemos en Spanje en de PVDA+ bij ons. Plots vinden de extremen in het politieke spectrum elkaar wel heel sympathiek, als het over Europa gaat. Nu heeft de biografie van Joop den Uyl aangegeven dat de man liefst wat minder Europa had, om zijn socialistische republiek vorm te geven. Helaas voor hem beschikte hij daartoe nooit over de legitimiteit. Tsipras wel? Het valt te bezien, want het is natuurlijk zo dat verkiezingen en referenda als hoogtepunten, hoogmissen van de democratie gelden, maar al sinds Pompejus de Grote weet men dat mensen niet altijd doorzien wat hen op de mouw wordt gespeld. En in de Griekse kwestie blonk Alexis Tsipras niet uit door eerlijke communicatie. Men kan beweren dat dit normaal is, maar dan zouden politici nooit zoiets als de waarheid kunnen brengen, tenzij per ongeluk, als het hen uitkomt.

Ook commentatoren en vooral politieke wetenschappers, maar ook economen die als experten worden ingehuurd om ons de stand van zaken te duiden, lopen wel eens aan de grond van de zaak voorbij, waarbij ze zich concentreren op de korte termijn - en net dit verwijten ze dan zonder veel schroom aan Merkel en Dijsselbloem... - waarbij de grondstromen in de Griekse samenleving, we hebben het niet over ideologieën of over opinies, maar over de Griekse samenleving als economie, als politiek bestel ontwikkeld is en hoe dat cultuurpsychologisch heeft geleid tot misvatting, een veel te groot staatsapparaat - ondanks het begin van hervormingen - en een beperkt industrieel patrimonium. De trots van de Grieken, dat kan men soms maar moeilijk vatten.

Het gevolg van de houding van experten en journalisten was ook dat men zich als burger van een medelid van de eurozone niet betrokken voelde, dat men maar niet begrijpen wilde dat ook andere landen in de eurozone ernstig werk hadden te maken van hervormingen, de belastinginning en andere zaken. Met ander woorden ging het niet om een strijd tussen Alexis Tsipras, die sommigen als een Achilleus of een Hercuul wilden voorstellen, maar aan diens twaalf werken kwam hij niet toe en bovendien, tegenover de instituties en wij, de Polen, Finnen, Belgen en Nederlanders, wij zijn, zouden slechts publiek zijn, een koor in een klassieke Griekse tragedie? Nu, het koor vertegenwoordigt ook altijd wel iets, de maatschappelijke orde.

Europa kwam tot stand na een wereldbrand van dertig jaar en er was vanwege politici veel goede wil nodig en zij deden er ook veel aan om hun medeburgers te overtuigen. Tussen het oprichten van de BENELUX in 1944 als douane-unie en het vernieuwde Benelux-verdrag van 2008 dat in 2010 van kracht werd, speelde zich ook de wordingsgeschiedenis van de EU af en in beide gevallen lijken vooral direct betrokkenen er zich voor in te zetten. Maar zeker de EEG kon wel enthousiasme losweken. De Eenheidsacte die Jacques Delors tot stand wist te brengen, waardoor de belemmeringen voor het vrij verkeer van goederen en diensten maar dus ook van, vooral van burgers werden opgegeven, was een boeiend project, al lijkt het er soms op dat met die acte het paard van Troje werd binnengehaald. De dynamiek die de Eenheidsacte in zich had, wordt vandaag nauwelijks in kaart gebracht, ook al omdat na 9 november - 18 brumaire? - 1989 een nieuwe era begon, nadat meer dan ooit gebleken was dat het socialisme in die vorm, die van Moskou en de satellietstaten niet echt heeft gedeugd, omdat precies cruciale elementen van de moderne samenleving, zoals gelijkheid inzake eigendomsrechten en de onaantastbaarheid ervan, maar ook de negatieve vrijheden en de broederlijkheid ver te zoeken waren. De eigendomsrechten werden, in de nasleep van mei '68 opnieuw ter discussie gesteld. Dat het nieuwe technologische model grote fortuinen tot stand laat komen, ook bij sportlui en artiesten, maar vooral in sectoren als telecom en ICT ontgaat velen. Maar toch zijn er jongens die met eenvoudige producten goede zaken weten te doen, zoals Marc Coucke of een groenteverwerker Pinguïn of de bouwer van podia op festivals als Tomorrowland en Werchter, Stageco. De omstandigheden maken niet enkel de dief, maar ook de succesvolle ondernemer en dat scheelt voor de welvaart meer dan een slok op een borrel. Overigens zien we vaak over het hoofd dat er zeer veel mensen werken in nieuwe technologieën, zoals de biogenetische industrie, zowel inzake farmaceutische toepassingen als in de voeding en de ontwikkeling van nieuwe materialen.

Europa heeft weldaden gebracht, maakt beleid mogelijk waar de afzonderlijke leden niet toe zouden komen, zoals bepaalde milieurichtlijnen rond de kwaliteit van het oppervlaktewater, de vogelrichtlijn en zo verder. Soms lijkt het micromanagement, regelneverij, maar als we de evolutie van onze biosfeer bekijken de afgelopen veertig jaar, dan merkt men dat er veel bronnen van vervuiling verdwenen zijn. Niet alles is de verdienste van de EU, maar men er niet aan voorbij dat de EU wel degelijk een aantal pluimen op de hoed mag steken. Moet het zo zijn dat eigenaars van paarden vooraf aangeven of het dier twintig jaar later voor de slacht of voor het vilbeluik bestemd zal wezen? Dat blijkt te maken te hebben met het gebruik van geneesmiddelen door veeartsen, waarbij men geen risico's wil lopen dat met antibiotica besmet vlees in de handel komt, maar dan moet men alle paardenvlees gaan controleren en wordt het plots link als er met lasagne gevuld paardenvlees blijkt te worden aangeboden. Natuurlijk, paardenvlees is voor sommige mensen geen eetbaar goedje. Dames en andere mensen met vormen van anemie kunnen dan weer enige baat hebben bij paardenvlees. Kan men duidelijker maken hoeveel overwegingen in het geding genomen worden bij regelgeving. De vraag is overigens wie in de lobby, welke lobbyisten er mee aan de redactietafel zaten.

Nu, men kan veel inbrengen tegen lobbyisten, ze zijn deels ook onmisbaar maar het is aan politieke instituties en ambtsdragers om niet te veel het oor te lenen aan dezelfde lobby's. Men mag van hen verwachten dat ze de balans weten te bepalen en bewaren, maar tegenstemmen van ander actoren kan zorgen voor een evenwichtig debat.

Onder anderen Geert van Istendael stelt dat de boekhouders het hebben overgenomen in de EU en de Eurozone. In wezen moet men het toejuichen dat rekenmeesters wat meer in de pap te brokken krijgen, want anders dreigt de overheid de controle over inkomsten en uitgaven te verliezen. Het blijft wel zo dat de overheid niet moet proberen de belastinginkomsten te maximaliseren, maar ze moet dan weten welke verplichtingen voldaan moeten zijn. De sociale welvaartstaat was en is een groot goed, maar we merken dat we niet zomaar alle wensen, loopbaanonderbreking voor persoonlijke avonturen te wensen. Maar het heeft te maken met een cultuur waarbij mensen die op eigen vleugels verder kunnen soms subsidies krijgen, die wellicht meer kosten dan ze opbrengen. Bedrijven mogen ook omwille van de faire concurrentie ook niet zomaar bijkomende steun krijgen. Goede rekenmeesters en transparante wetgeving, daar heeft Europa wel degelijke stappen genomen die ertoe bijdragen dat machtsevenwichten tussen actoren in principe beter beschermd worden, maar ook dat het welbevinden bevorderd werden.

Europa als prestatie, het verdient verdediging, verdient bepleit te worden, want dat Europa kan een mondiale rol spelen, vooralsnog niet militair, waarbij niet enkel aan de markten moet denken. Er is veel dat het leven en samenleven boeiend maken kan en soms worden al te scherpe maatregelen genomen op microniveau, maar men leerde van de fouten... Daarom mag men verwachten van experten, opiniemakers en journalisten dat ze niet al te lichtzinnig de politieke conflicten uitvergroten zonder het belang van de verdragen en de mogelijkheden die de samenwerking biedt uit het oog te verliezen. Politiek gaat over macht, over conflict tussen belangen, op een vreedzame wijze en met oog voor een faire bejegening van partijen, burgers en bijvoorbeeld ondernemingen. Europa neoliberaal noemen, komt me een vergissing voor, maar het blijkt moeilijk om een goed zicht te krijgen op de vele facetten van de Europese regelgeving. Het vergt ook meer duidelijkheid over wat we met de soevereiniteit van de lidstaten aanvangen, want nu blijft dat in het debat nogal flou: Griekenland mag haar soevereiniteit behouden - maar we weten dat dit beperkt is door de afgesoten verdragen - en anderzijds zou Duitsland moeten betalen zonder inspraak van het parlement noch toetsing met de grondwet... En dan moet men begrijpen dat regeringen en parlementen een eigen inbreng kunnen hebben, als vooral de volksvertegenwoordiging bereid is ook op het terrein van vakministers voldoende te volgen wat de Commissie op de rails zet. De afstand mag groter zijn tussen het Europese niveau en de burgers, maar ze behandelen dan ook kwesties die een grote samenleving van 500 miljoen burgers raken en waarbij niet altijd iedereen evenveel belang heeft, wat de schijnbare overbodigheid kan versterken, maar kijkt men naar de realiteit achter die initiatieven, dan blijkt vaak dat het wel goed heeft uitgepakt. Juist, hier moeten we de wijsheid achteraf toch ook eens naar waarde schatten. Of nog, kritisch de praktijk volgen en tegelijk de idee genegen blijven en onder de aandacht houden. Europa verdient echt aandacht en ook wel waardering, maar dan moet men de dagjespolitiek weten te overstijgen.

Bart Haers  








[i] http://kwestievanverwondering.blogspot.be/2009/08/europa-in-een-nieuw-perspectief.html. in deze reflectie over het boek van Luuk van Middelaar vond ik nogal wat inspiratie, al was ik voordien al een kritische voorstander van een sterker Europa. 

Reacties

Populaire berichten