Europa en de Rattenvangers

  

Kritiek




Thierry Baudet, Karel de Gucht
en het Europese debat
Dovemansgesprekken en "imposteurs",
waarachtigheid ook


Boris Johnson vertelde van alles over Brussel,
maar nu Cameron in de touwen lijkt te liggen,
blijkt men dat niet in rekening te brengen, terwijl
Boris wel degelijk de samenleving schade
toebracht. 
Robert Kaplan op de radio, Baudet in elegante maatpakken op de buis en Jelle Brandt Cortius in de studio, de beelden van de week die er in deze om doen. Maar het gaat  ook om de kwestie of we als burgers baat hebben bij mensen die ons belazeren, door te laten zien hoezeer Europa niet deugen kan. Dat men een requisitoir tegen Europa mag houden, staat als een paal boven water, dat men er niet slaagt op een zinnige manier over Europa te spreken en er ook een warm pleidooi voor te houden, mag men betreuren, we schieten met die treurnis niet veel op.

Het klopt wel natuurlijk dat men tegen bestaande machten argwanend en kritisch moet aankijken, maar het blijft evengoed waar dat we de opdracht van die instellingen moeten onderzoeken en als we daarmee instemmen komt het erop aan na te gaan of die op een passende wijze uitvoering krijgt. Het gaat om bestuurskracht, maar ook, moet men inzien om de vraag of het draait om de bureaucratie dan wel om een werking ten behoeve van het algemeen. Wat Europese instellingen betreft, kan men zeggen dat het model er niet een is dat zich tot burgers richt maar tot administraties van de lidstaten die, na tussenkomst van parlement en regering de aangenomen richtlijnen interpreteren en implementeren. Want beweren dat alles in Brussel bedisseld wordt door ambtenaren de Europese Commissie mag men niet zomaar, want in een aantal domeinen, zoals rond milieu en natuur, landbouw ook is gebleken dat nationale instellingen op die beleidsdomeinen best wel weten hoe ze de marges kunnen opzoeken om een eigen agenda te versterken of niet in het gedrang te brengen. Het mestdecreet van de Vlaamse regering, dat overfertilisatie van de akkers en weiden moet voorkomen en verstoring van het bestaande habitat, heeft afhankelijk van de regeringspartijen wel tot voorzichtiger dan wel doortastender beleid geleid. Maar mogen we ons niet gelukkig prijzen dat het akkerland, beken en houtkanten niet helemaal vernietigd zijn door vergiftiging of ruilverkavelingen, aan de andere kant betaamt het ook de bestaande landbouwbedrijven niet geheel te versmachten.

Men kan dus niet zomaar over de EU-Commissie spreken, want de werkzaamheden van deze instellingen zijn talrijk en behelzen vele domeinen, maar of die alleen maar tot nefaste beleidsdaden leiden, valt nog te bezien. De algemene regel is dat Europa beleid entameert als er vraag is uit de lidstaten of van belangengroepen, maar ook dat men consequent beleid uitwerkt als gevolg van besluitvorming door de intergouvernementele instellingen, al lopen die processen niet geheel gescheiden en journalisten lijken aan dat soort distincties een broertje dood te hebben, vooral wie Europa met een kwaad oog bejegent zal daar niet om malen. Maar wie beweert dat deze distincties niet ter zake doe, maakt zichzelf en het publiek van alles wijs, maar miskent de werkelijkheid.

Wie kan iets hebben tegen een vredig en welvarend Oekraïne? Kan zo een associatieverdrag er iets betekenen en ertoe bijdragen? Het land heeft een woelige geschiedenis achter de rug in de twintigste eeuw en behoort onmiskenbaar tot de Bloedlanden, zoals Timothy Snyder het beschreef, waarbij Hitler en Stalin het beleid van Pruisen, Tsarina Catherina de Grote en Habsburg onder hun tweetjes verder hebben gezet. De val de oude staatstructuren, van Partij en ondergeschikte administratie werd overgenomen door oligarchen die hun deel van de buit veilig stelden en verder om de publieke zaak niet gaven, hebben de betrouwbaarheid van de politiek geen goed gedaan in Oekraïne, zoals bleek tijdens de laatste grote opstand - komt er nog een? Wie zal het zeggen? Niemand heeft toen de kans gekregen noch gegrepen werkelijk een nieuwe staat op te bouwen. Als wij dus met dat associatieverdrag bezig zijn, dan omdat het - zonder decisief te zijn - voor de Oekraïners een goede zaak kan zijn en de rechtsstaat kan helpen versterken. Maar als het goed gaat in Lviv, Lwow of Lemberg en Kiew, dan kan dat voor Polen, Tsjechië en Hongarije, Roemenië ook.

Het vormt de kern van de politiek dat het binnen een samenleving de strijd om de macht vorm geeft en wie er deel aan neemt de kans om zelf aan de top te komen. In een democratie verloopt de strijd niet langer via geweld maar toch merken we dat we dezer dagen niet blind kunnen zijn voor de geheime manoeuvres in het schemerduister. Argeloos geloven dat politici het goed voor hebben met de samenleving hoeft niet, ervan uitgaan dat ze er geen idee van hebben wat "wij" wensen of verlangen, geeft geen pas. De moeilijkheid is uiteraard dat we wel eens zeer veel van de overheid verwachten, terwijl dat lang niet altijd nodig is.

In het beste geval kan men met overheden, lokale en andere tot goed overleg komen om iets te realiseren, maar het zou toch denkbaar moeten zijn dat mensen op eigen kracht en met goed aanwenden van de regels en normen iets kunnen bereiken. Het staatsgezag werd in de afgelopen jaren evenwel niet alleen om redenen van goed bestuur uitgebreid, wel diende men een systeem van sociale zekerheid op poten te zetten en verder uit te bouwen; de strijd tegen armoede evenwel laat zien dat men zo ook de geloofwaardigheid van het systeem in het gedrang kan brengen. Mensen die hard werken en goed geld verdienen hebben het wel gehad met al die "voordelen" voor mensen in armoede. En dus ook voor regio's met problemen, voor anderen die niet zo uitmuntend zijn als zijzelf. Men moet de armen niet aan de weldadigheid overlaten, maar de voortdurende roep om bijkomende instrumenten zorgt voor een stroom studies en documenten, die niet de armen ten goede komen.

Het blijft merkwaardig dat men de verschillende opdrachten die de overheid in de loop van de afgelopen jaren op zich genomen heeft en waarvan niet zomaar kan zeggen dat ze al dan niet overbodig zijn, ook niet altijd kan zeggen of ze efficiënt georganiseerd zijn. De noodzaak dat ziekenhuizen bij de tijd zijn en blijven, kan iedereen onderkennen, maar tegelijk merkt men dat wanneer ergens een nieuwe campus wordt gebouwd, de modernisering van de oude gebouwen en apparatuur nog steeds - volgens reeds vastgelegde aanbestedingen - verder uitvoering krijgen, omdat als het geld niet aangewend zou worden de instelling dat zou verliezen. Meer oordeelkundig toewijzen en mogelijkheden inbouwen middelen anders toe te wijzen  omdat de omstandigheden veranderd zijn, zou moeten kunnen, maar dan loopt men ook wel risico's op misbruiken. Helemaal kan dat niet vermeden, maar zou men durven te beweren dat al die artsen en  ziekenhuisdirecties zomaar vatbaar en verleidbaar zijn voor oneerbaar bestuur? Het mensbeeld speelt hier een rol en we weten dat overheidsinstellingen daar geen hoge pet van hebben.

Als het om Europese instellingen gaat is de afstand groot, omdat, zoals men hoort te weten, Europa vooral over de gezamenlijke politiek en het oplossen van gezamenlijke benaderingen van kwesties als roaming behandelt. Tiens, die prijzen kelderen, wat winstderving betekent voor operatoren die dan maar andere middelen zoeken om hun winstmarges op peil te houden. Wat dit betekent? Dat overheden goede inzichten kunnen hebben, maar dat de uitrol niet altijd is wat het lijkt. Toch merkt men zelden dat politici zeggen: kijk eens wat we doen: we houden Facebook en Microsoft in de hand, we organiseren programma's om afgelegen regio's niet geheel aan de krimp over te laten en er is nog wel meer dat goed werk mag heten, maar toch, we klagen en zagen over Europa, zonder dat we goed in de smiezen hebben dat de balans wel eens goed kan ogen.

Nu heb je in de media doorgaans twee stemmen die elkaar overschreeuwen, de Baudets, Boris Johnsons die beweren dat er niets behoorlijks uit Brussel komen kan en je hebt de politici die menen dat er meer Europa nodig is om alle problemen op te lossen. Een samenleving zonder problemen? Ik wil het nog wel eens zien, want de pers zou werkloos worden, universiteiten zouden geen dure rapporten meer kunnen schrijven en wij zouden geen gratis spektakel meer krijgen - enfin, we betalen uiteraard het parlement, de openbare omroep en onze kranten en bladen. Maar toch, als politici, 71 jaar geleden, in 1944-1945 beginnen met de uitbouw van een verzorgingsstaat, dan kan men daar, wat de eigen positie ook is, alleen maar dankbaar om zijn, want een deel van de redenen van de machtsgreep van extreemrechts voor WO II lag in het onvermogen van de overheid de economie op peil te houden en sociale stabiliteit te verzekeren. Dat ook links macht verwerven wilde en daarvoor ook wel eens geweld nodig achtte, mag evenmin onbesproken blijven. Dat er voor het falen van de democratie vele oorzaken waren en het niet altijd eenvoudig er een voorop te stellen, lijkt men graag te vergeten: alles heeft een enige eigen oorzaak? Alleen de eerste beweger, zelf onbewogen kan als zodanig gelden. Toch vernemen we tot onze ergernis nog altijd dat men voor problemen graag monocausale verklaringen prefereert, terwijl in het vrije veld men vaak met correlaties en sterkere en zwakkere krachten te maken heeft. Waarom zou dat in het veld van het menselijke handelen, het persoonlijke en maatschappelijke anders zijn.

Er zit nog een adder in het gras, een heel erg giftige: gaat men ervan uit dat wetenschappelijk onderzoek objectief hoort te zijn en waardenvrij, dan valt op dat bij heel wat onderzoek over voeding en hygiëne, rijgedrag, zelfs beleggingsgedrag, financiële huishouding dus wetenschappers graag komen tot de conclusie dat de meerderheid, de mensen het niet weten en bijscholing nodig hebben, terwijl velen een goede scholing hadden en hebben en best wel de nodige informatie en documentatie bij elkaar zoeken om te doen wat moet of goed is. Die giftige adder wordt door de media met graagte gevoed. Okay, misschien kan mijnheer mevrouw iets meer voorspel gunnen of het naspel niet overslaan, maar is dat een publieke zaak? Is het een publieke aangelegenheid dat mensen al eens thuis met vrienden de mogelijkheden en moeilijkheden van de tijd bespreken, want ook daar lijkt men aan te twijfelen. Men leeft van generalisaties en voedt ondoordacht maar met genoegen negatieve mens- en wereldbeelden. Terwijl op redelijke gronden kan aangenomen worden dat mensen best bereid zijn en in staat de publieke zaak ernstig te nemen, als ze zelf ook ernstig genomen worden.

Kan het zijn dat politici echt geloven dat ze een betere wereld zouden willen, soms zelfs betere mensen? Rechtvaardigheid in het systeem is gewenst, maar het hangt vooral af van het handelen door mensen onder elkaar en het is precies het leven tussen mensen dat het allemaal de moeite maakt. De discussie over integratie van "vreemdelingen" in onze samenleving verliep niet zoals het hoorde, omdat men hun aanwezigheid niet als een nieuwe realiteit wilde aanvaarden en dacht dat ze weldra, na het afronden van het contract weer zouden vertrekken. Hoe mensen hun ontworteling hebben beleefd, hun plaats hier zochten en al dan niet vonden, soms wel dus en dan weer niet, kan men proberen te onderzoeken, maar als men geen algemene regel lijkt te kunnen formuleren, voelt men zich verloren en als wetenschapper mislukt.

Aangezien politici en administraties graag beroep doen op wetenschappelijk onderzoek en de sociale wetenschappen lang niet altijd zo objectief en waardenvrij uitpakken als ze beweren, kan men er niet altijd staat op maken, wat het beleid dat men net op baseren wil in feite niet goed beargumenteerd mag heten. Let wel, er is wel degelijk goed onderzoek nodig, maar het middel mag geen doel op zich worden. Ook Baudet kan men bezwaarlijk een waardenvrij denker noemen of van de Gucht kan men niet beweren dat hij de unieke bezitter is van de waarheid. Als ze zeer affirmatief spreken, als ze wel eens perfomatieve uitspraken doen, dan hoeven we dat niet voetstoots aan te nemen. Anders dan gedacht is het vrije woord dezer dagen niet meer voor iedereen even toegankelijk, omdat de media hun eigen voorkeuren graag laten gelden.

In deze zin kan men gewagen van een breuk tussen de zogenaamde elites en het zogenaamde volk, maar zou men daarom zomaar rattenvangers als Wilders of Baudet moet volgen? Jawel, Baudet houdt van Klassieke muziek, kleedt zich als een escortboy voor rijpere dames met een dure smaak - ik hou van klassieke muziek, dat is waar maar verder houdt elke vergelijking op - maar verder kan hij niet duidelijk maken dat de terugname van de volle soevereiniteit - een tautologie in theorie, want een land is soeverein of is het niet, maar het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden zag na Wenen haar soevereiniteit al ingeperkt, o.m. door de garantie van de neutraliteit en door het feit dat het concert der Naties die soevereiniteit toestond... - Nederland goed zou uitkomen.

We beleven in onze landen ook nog eens een ernstige vertrouwenscrisis in de publieke instellingen, waarvan we het falen breed uitgemeten krijgen, maar er is veel, gelukkig maar, dat wel degelijk werkt - omdat de mensen op het terrein wel bereid zijn veel inzet aan de dag te leggen. De macro-economische data worden overigens ook niet altijd correct weergegeven en gehanteerd: hoeveel werkeloosheid is er in Nederland of Vlaanderen, België en hoe zit het met de groei van nieuwe banen in de particuliere sector? Hoeveel kost het voor een bedrijf om een nieuwe aanwerving te realiseren en wat dat betekent aan toename van de omzet, teneinde de winst op hetzelfde niveau te houden? Noch de Gucht noch Baudet hoort men hierover. Dat het ook nog eens van de sector afhangt of men een kwart miljoen of een kwart miljard nodig heeft voor een nieuwe job in de aanbieding te hebben, laat zien dat men met gemiddelden en medianen wel enigszins een beeld kan krijgen, toch zal ook dat wel niet helpen dat men de beoogde data publiek maakt. Het gevolg is dat niet alleen gelogen wordt over beleggingen in verre belastingparadijzen, maar soms speelt een land zelf die rol met verve, ook over concrete data die mee het beleid kunnen inspireren of steunen, ligt voor de hand. Neutraliteit is ver te zoeken en het hoeft voor mij ook niet, als men maar niet doet alsof.

Bovendien moeten we nog eens terug naar die crisis- en schandaalsfeer want het is maar de vraag hoeveel politici ten bate van de res publica moeten doen en continuëren. Veel beleid is afgelopen decennia uitgerold in naam van grotere rechtvaardigheid. Ik denk dat het nuttig is na te denken over de mogelijkheden van de regering om de basisvoorwaarden voor een goed samenleven te verzekeren: 1°) rechtszekerheid; 2°) veiligheid in de samenleving en tegenover de buurlanden; 2°) vrijheden van vereniging, ondernemen en autonomie van de persoon binnen de context van het goede samenleven; 3°) het verzekeren van de publieke infrastructuur; 4°) de organisatie van de gezondheidszorg, wel begrijpende dat niet iedereen 150 jaar oud wil worden, kan worden en 5°) inderdaad moet de overheid zorgen dat er behoorlijk onderwijs aangeboden wordt, dat niet per se door de overheid ingericht hoeft te worden.

Eenvoudig is het lijstje genoeg, de uitwerking vergt ook wel een uitgebreide administratie, een goed uitgerust rechtsbestel en degelijke administratie normen, vastgelegd in het administratief recht. Men zal mensen niet voor slechter of kwaadwilliger houden dan nodig, maar het zijn geen engelen, ook burgers met een mandaat niet. Daarom is het goed dat de macht niet te lang in dezelfde handen blijft en dat burgers werkelijk alternatieven krijgen. Europa zelf vormt politiek de som van de politieke realiteiten in de onderscheiden landen, maar er groeit een klimaat waarbij men met burgers in andere landen desiderata formuleert ten aanzien van de politiek, de eigen politici en de Europese instellingen en dat valt te prijzen, waarbij we toch moeten opmerken dat de burgers, individuen zijnde, vaak drie of zelfs honderd keer vertegenwoordigd kunnen zijn, via lobby's en ngo's, die elkaar ook wel eens tegenspreken.

Graag nu had ik liever daarover het gesprek gevoerd, niet om een betere wereld te scheppen - die is er en hier hebben we geen reden tot echte klachten - maar wel om ons ervan te verzekeren dat overheden hun taken vervullen. Samenwerking onder burgers gebeurt nu vaak via organisaties die hun bestaansredenen willen bestendigen, waardoor de kloof tussen de betrokkenen en hun vertegenwoordigers buiten de politiek ook al onmiskenbaar groeit. Daarom maken mensen wel gebruik van sociale media, om gelijkgezinden te vinden of elkaar te ondersteunen. Sociale media zijn geen kwaad, wel een groot goed, waar men de vrijheid van denken kan verzekeren. Klagen over misbruiken is dan ook wel te gemakkelijk. Europa verketteren? Men mag dat doen, maar het is een vrij zinloze en vooral schadelijke bezigheid, al moeten we wel als goede boeren op onze ganzen letten. Maar tussen het heersende wantrouwen en het minimaal noodzakelijke vertrouwen ligt een wereld van mogelijkheden en gradaties die men niet aanwenden wil en dat betreur ik hartsgrondig.

Bart Haers









Reacties

Populaire berichten