Politieke deadlocks voor Minister-president



Brief


Aan de Minister-president,
over verwarring, chaos en drogredenen



Brugge, 30 april 2016


Geachte heer Minister President,

Oh wat was het een feest voor de eerlijke mensen, dat men kon bewijzen dat politici zichzelf een uitzonderingstoestand toekenden. En voor de oppositie volgde nog een twee hoofdgaai, mevrouw Turtelboom, die door haar eigen partij te kijk werd gezet. In beide gevallen zijn er redenen om aan te nemen dat men een verhaal brengt dat kan kloppen en tegelijk rammelt aan allen kanten.

Neem nu de leeftijd waarop politici met pensioen zouden mogen gaan. 55 jaar is te vroeg, maar als Freya Vandenbossche op dat moment op rust zou gaan, zou het al een verdienstelijke carrière zijn die ze maakte, want ze begon vroeg en ook Wouter De Vriendt kan erop rekenen als hij het zolang uitzingt, dat zijn loopbaan al behoorlijk geweest zal zijn.

Nu, daar zit wel al een eerste pernicieuze aanname achter verborgen, dat politici, eens verkozen, alsmaar in verkiezingsmanege tourtje na tourtje mogen blijven zitten. Er zijn er die twintig, dertig jaar blijven, Camille of Kamiel Huysmans zal wellicht een record gevestigd hebben in ons land, met meer dan 50 jaar achtereenvolgend in het parlement, wat uiteindelijk pas eindigde toen hij van de lijst geweerd.

Onder Paars-groen begon onder meer de krant de Standaard te pleiten voor beroepspolitici, die lang nauw betrokken waren bij de politiek en hun weg via de partijinstituties zouden maken. Die weg was er natuurlijk al langer, maar de bezwaren tegen deze aanpak zouden al snel blijken want men zocht naarstig naar de witte en andere konijnen die de saaiheid van de beroepspolitici konden doorbreken. In deze benadering kan men ook vaststellen dat politici veel sneller een etiket kregen, flamboyant, gedegen, saai, eloquent - hoewel er slechts weinigen dat kregen. Nadat Dehaene zich gedurende dertig, veertig jaar als volksmens in de markt gezet had in tegenstelling tot Wilfried Martens en Leo Tindemans, werd dat bij zijn overlijden nog maar eens herhaald, terwijl de man behoorlijk bourgeois opgevoed was en zo ook door het leven ging. Intussen werd Verhofstadt altijd weer tot vandaag als een bevlogen redenaar te kijk gezet. We spreken hier van de lange loopbanen, maar wie goed oplet, merkt onmiddellijk dat deze politici er niet zouden in slagen opnieuw gewoon advocaat bij de balie te worden.

Ook Yves Leterme zoekt zich via allerlei sinecures een weg in internationale instellingen om niet opnieuw een burger zonder mandaat te hoeven zijn, want zelfs burgemeester van Ieper worden, weegt niet zwaar genoeg meer. In deze optiek is het gedoe over de leeftijdsgrens waar politici met pensioen mogen gaan, volkomen naast de kwestie: wie er de macht toe heeft, blijft zolang mogelijk en zal dus desnoods het blazoen met vermeende heldenfeiten opfrissen.

Sinds ik in 1989 in de werkgemeenschap Vlaanderen Morgen terecht mocht komen, heb ik de ene  discussie na de andere meegemaakt over politieke vernieuwing, waarbij zowel het commentariaat als de politici zelf vergaten dat hun opdrachten ruim bemeten zijn, veel tegenwoordigheid van geest vergen en telkens weer vergen dat men de tekenen des tijds kan vatten en toch zelf op koers kan blijven. De discussie moet nu niet gaan over de pensioenleeftijd, ook al omdat er een andere vervaldag wacht, in een aantal partijen en niet voor iedereen, die van de 65ste verjaardag, want men wil een gerontocratie vermijden. Het aanbod aan juvenile politici leek op een bepaald moment onuitputtelijk, de zonen en dochters van en nog meer leek de politiek en politiek bedrijven onmogelijk voor buitenstaanders. De "homo novus" schrijft Peter Sloterdijk, was in Rome niet geliefd, zeker niet bij de elite, want die wilden mensen uit eigen kring de opvolging laten verzekeren, terwijl Sloterdijk opmerkt dat juist die homines novi de blokkades en doodlopende straatjes konden ondermijnen en nieuwe oplossingen vinden.

Bijna dertig jaar volg ik de politiek van vrij dicht bij en ik blijf het fascinerend vinden hoe sommige politici erin slagen te vergeten dat ze ook burgers zijn, geen reden hebben neer te kijken op de burgers, maar vooral bij zichzelf te rade moeten gaan om te zien of hun dadendrang niet contraproductief werkt. Het zal wel vleierij genoemd worden, maar net als Koen Geens behoort u tot het ras van politici die zeer Kantiaans het feit negeren dat men moet scoren door voortdurend van koers te veranderen. Koen Geens die op justitie een manier gevonden heeft om hervormingen door te voeren zonder al te veel weerstand op te wekken, maar hij zal het met mij betreuren dat het ook weinig enthousiasme weet te wekken.  U staat voor degelijkheid, zegt men, en men doet weinig moeite uw beleid met correcte criteria af te meten. U zal wel het voordeel hebben dat u niets meer hoeft te bewijzen. Maar u weet zeer goed dat Vlaanderen te gemakkelijk in handen kan komen van mensen die menen dat Vlaanderen nog beter moet, nog meer ingenieurs moet krijgen, terwijl ze zelf toegeven geen ene moer van wiskunde te begrijpen en er nog fier op zijn ook.

Politieke deadlocks maken het dezer dagen gemakkelijk politici als incompetente grootverdieners weggezet worden. Maar waar kan men bij politici competentie aan aflezen? Soms twijfel ik over de criteria, maar er blijft altijd een kern van betrouwbare opvattingen staande, die nu eens niet met de geleverde prestaties van de politici zelf te maken hebben, maar met hoe het gaat met de samenleving. De politieke besluitvorming verloopt het best democratisch, dat wil zeggen dat opinies, inzichten uitgewisseld worden maar eens een besluit geformuleerd is en via wet of decreet, richtlijn democratisch bekrachtigd, komt het aan de op de uitvoering en dat is het werk van een administratie die daarbij zonder aanziens des persoon de wet moet laten gelden. Aangezien in ons bestel een aantal positieve rechten zijn ontwikkeld, betekent dat dan ook dat de administratie ertoe moet bijdragen dat mensen die een of meer van die positieve rechten genieten er ook toegang toe krijgen.

 Maar het overzicht lijkt zoek, want terwijl men (positieve) rechten toekent, wil men ook misbruiken voorkomen en mensen stimuleren, activeren, alsof het duracelkonijnen zijn. Men wil ontkennen dat mensen autonome wezens zijn in een sociale context, waarbij we nergens komen als we niet eerst van buitenaf richtlijnen krijgen, die we vervolgens geleidelijk gaan beleven in een eigen persoonlijk verhaal. Opvoeding, vorming en talent bij zichzelf onderkennen, het is zo ongemeen belangrijk, dat men zich moet afvragen of het gerechtvaardigd is, zoals links doet te menen dat sommige mensen ertoe moeten aangezet worden. In Nederland was er vorig jaar gedoe over het feit dat Jeugdzorg vaak kinderen uit huis haalt omdat er onmogelijke opvoedingssituaties in het geding zouden zijn, zonder zich van de omstandigheden te vergewissen. Het voorzorgsprincipe richt hier, zo bleek, meer dan nodig schade aan, omdat de buitenwereld vroegtijdig ingrijpen, maar vooral niet kijken naar de reële verhoudingen, naar wat er werkelijk gebeurt, wenselijk acht, ongeacht de negatieve gevolgen van dat vroegtijdig ingrijpen voor de kinderen. Anderzijds blijkt men telkens weer te moeten vaststellen dat mensen die werkelijk met onoplosbare opvoedingsproblemen te maken hebben, niet aan de bak komen, niet geholpen worden, omdat de ouders er perfect in slagen de schijn op te houden.

Voor we ons nog over de energieproblematiek buigen, kan ik niet nalaten het cultuurbeleid onder uw aandacht te brengen, want ook daar zit de minister, Sven Gatz met een deadlock, in de mate dat de criteria opgelegd aan organisaties, theatergezelschappen of ensembles vaak volkomen incompatibel blijken met de bestaansgrond ervan. Dat NT Gent met problemen kampt, mag niet verbazen, dat het blad Streven in het gedrang komt, vind ik veel erger. Dan zwijg ik nog over Jeugd & Muziek, dat gedurende decennia voor jonge musici een steun was en mogelijkheden bood hun eerste podiumervaring op te doen en voor anderen de kans bood muziek te leren kennen, er te leren over spreken.

Nu, men zegt dat Jeugd & Muziek niet meer beantwoordt aan de best practices van deze tijd. Dat lijkt me kras, want zij hebben, uiteraard met de ervaring van 75 jaar werken op het terrein, met talloze vrijwilligers en veel inzet veel bereikt. Toegegeven, de toegang tot de kunsten was veertig jaar geleden via het DKO voor velen mogelijk, maar we bleven ook wel kleine clubjes, doch die waren niet sociaal gepredestineerd. Het zou dus een schande zijn mocht de Vlaamse regering deze werkvorm, op grond van aannames die Jeugd & Muziek ook niet hoeft na te streven, haar steun zou verliezen. De minister moet de decreten uitvoeren waarin deze beleidsopties zijn ingeschreven. Het cruciale probleem blijft dat men de visie van onder meer Bourdieu en Philippe van Parys heeft vertaald in cultuurbeleid, maar daarmee de democratische toegang tot kunst heeft afgesloten. Dat geldt ook voor het DKO. Blind blijven voor negatieve gevolgen, ongewenste neveneffecten, vanwege het onwrikbare geloof in de juistheid van de eigen inzichten, men verwijt het zo graag de rechterzijde, maar links, enfin, mensen die menen dat ze links denken, zijn even blind als het om de eigen aannames gaat.

Ook in het energiedebat zien we het probleem opduiken, omdat men voortdurend hapklare brokken voorgeschoteld krijgt, terwijl het geheel van onze manier van leven en omgaan met de dingen, mobiliteit, behuizing, kortom onze cultuur ons op een bepaald spoor heeft gezet, zodat het soms lijkt dat we met het oplossen van het ene probleem elders nieuwe te voorschijn toveren. De globalisering van de economie? Het heeft voor gevolg dat autobouwers hun productie delocaliseren, ook al omdat de scheepvaart voor goedkoop transport kan zorgen. De politiek ten aanzien van auto's en mobiliteit zorgt ervoor dat mensen niet per se meer kiezen voor autobezit en zo kan een markt minder aantrekkelijk worden. Sluiten die handel, blijkt dan het beste antwoord. Inzake fossiele brandstoffen voert men een zeer restrictief beleid, drijft men de prijzen hoog op en maakt men vlot bewegen moeilijker, zodat ook op dat terrein verschuivingen zich voordoen. En is er nog de aanwending van fracking om gas te winnen. Het plaatje is complex, dus de antwoorden kunnen nooit simpel zijn. En de resultaten, helaas, blijven nagenoeg altijd onzeker.

Tegelijk doet men terecht inspanningen om de CO2  terug te dringen die we via fossiele brandstoffen de lucht injagen, alleen ook blijkt dat als we de balans die ons ecosysteem al sinds het begin der tijden, c.q. sinds er complex leven op aarde bestaat, de verhoudingen tussen zuurstof, koolstofdioxide en stikstof, om van methaan nog te zwijgen door allerlei chemische en geomorfologische breuken te wijzigen. Het proces van opwarming ofte serre-effect is een waarborg voor leven en gedurende de laatste tweeduizend jaar waren er periodes met opvallende hoge temperaturen, grotere vochtigheid, zoals het middeleeuws hoog en vervolgens, anderhalve eeuw later, een kleine ijstijd. Ook in de Romeinse tijd speelden klimaatveranderingen een rol in de ontwikkelingen, maar die invloeden kan men niet altijd een op een aflezen uit de bronnen, wel in allerlei methodes om sporen in de bodem te lezen. Dat we zorgzaam zouden omspringen met de aardrijkdommen, spreekt voor zich, maar de pedagogie van de klimaatopwarming zorgt er ook wel voor dat meer en meer mensen er vermoeid van worden en het verhaal niet meer willen horen. Zelf denk ik dat het systeem, dat de afgelopen 2 miljoen jaren met glacialen en interglacialen een bandbreedte laat zien waarbinnen het klimaat beweegt. Niets kan garanderen dat dit tijdens het kwartier niet anders zou zijn, maar hoe zouden we kunnen weten dat het systeem die relatieve stabiliteit  kan keren in een nieuwe periode, waar langere tijd het volgende glaciaal afwezig blijft. Maar zal beleid hier veel toe bijdragen?

Demografie laat zien dat het aantal kinderen dat geboren wordt wereldwijd vertraagt, maar dat mondiale vermindering van kindersterfte en vergrijzing de wereldwijde toename van de bevolking beheerst. Dat heeft gevolgen voor consumptie.

Nieuwe technologie kan wellicht nog veel helpen, omdat de verspilling van grondstoffen te beperken, maar de mondiale ongelijkheid zal hoe dan ook op een hoog niveau blijven. In Europa, ook bij ons heb je vaak Ceo's de revue zien passeren die zoals trainers in het voetbal slechts korte periodes actief zijn in een bedrijf. Wie eigenaar is van een bedrijf, meestal gaat het dus om familiale bedrijven, op de Koch-broeders na en nog een paar andere, kan op een andere manier met de winsten omgaan, al zullen zij vaak minder met hofhoudingen werken en misschien zelfs minder geneigd hun managers te veel te betalen, maar er is een cultuur ontstaan van personalisering en beate verering van managers, terwijl ze vaak niet weten hoe ze verantwoordelijk zouden zijn voor hun bedrijf - ondanks de wettelijke verplichting in te staan voor de continuïteit van het bedrijf. Maar ja, cost cutting lijkt een gemakkelijke weg naar succes of grote, vaak falende overnames. Voor Vlaanderen is die evolutie niet zonder gevaren.

Toch zal pogen de spanning tussen de hoogste inkomens uit arbeid en de laagste op een redelijke wijze te organiseren, onder meer door de medebestemming ook meer in handen van de werknemers te leggen en hen dus aandelen te laten toekomen, bovenop hun loon, maar niet als kost, wel als deelname in de winst na belastingen.

De kwesties waar deze Vlaamse Regering mee te maken heeft, vallen burgers soms zwaar op de maag, maar de oppositie, die wel oppositie moet voeren, hanteert een discours, dat het misschien wel ergens goed zal doen bij het publiek, maar pleiten voor eerlijke politiek is en en blijft een zwaktebod. Pleiten voor meer flexibiliteit door annualiseren van de werktijd kan voor werknemers de werkdruk nog verhogen, omdat zo de kans bestaat dat mensen zich verstoken zien van regie op de eigen agenda. In Frankrijk betoogt men zwaar tegen de versoepeling van het ontslagrecht, maar voor zover ik weet, is zo rigide dat personeel aanwerven een bedreigende factor kan zijn voor de toekomst van het bedrijf. Hollande gaf Valls en Macron een zware opdracht, maar of Links er goed aan doet die poging tot modernisering van de arbeidsmarkt eindelijk, finaliter op gang te brengen, neer te halen en er hard tegen te protesteren kan, zoals Tony Judt al voorzag de mogelijkheden van links om mee te bouwen aan de toekomst hypothekeren, omdat de maatregelen tot vermijdingsgedrag van de werkgevers versterkt wordt. Links gaat uit van strakke definities en blijft geloven dat men mensen onder controle kan houden. Vrijheid staat soms de doelen in de weg, maar landen als Venezuela laten zien hoe nefast zo een beleid is.

De deadlocks die de besluitvaardigheid bedreigen en het realiseren van belangrijke doelen, zoals het onder controle krijgen van het budgettaire debacle, zal inderdaad vergen dat regeringen meer controle krijgen op de kosten, door het apparaat niet enkel te bekijken vanuit mankracht, maar door tijdig de processen te onderzoeken. Aan het einde van de rit betalen volgende generaties de prijs, maar ook wij zullen dat merken. De geest van verandering waait over de wateren, maar moet ook kunnen landen. De geest van het behoud van het systeem op grond van principes alleen, draagt ertoe bij dat we steeds weer blijven zitten met de idee dat het weer niet lukt en dat is nefast.

Aanvaardbaar maken, vanwege Links dat de regering problemen van het verleden oplost, maar ook dat op termijn bepaalde uitwassen aangepakt moeten worden, onder meer door een doorgedreven hervorming van de vennootschapsbelasting en het hanteren van een nieuwe redactie, die al te snelle wijzigingen bemoeilijken waardoor de betrouwbaarheid in het gedrang komt. Gedurende dertig jaar hebben vooral KMO's gemerkt dat de overheid niet altijd betrouwbaar is gebleken. Maar de oppositie laat het er niet bij zitten, ook niet de buitenparlementaire oppositie. Dat politici zoals altijd opgejaagd wild blijken en de overhaasting waarmee men de discussie wil beslechten, kan ertoe bijdragen dat gedragen, bedachtzame en alerte politieke bestuurskracht verder in het gedrang komt. Kwesties als de onderwijshervormingen worden enkel ideologisch aangepakt, in die zin dat de uitgangspunten, die men wetenschappelijk bewezen acht, niet voor discussie vatbaar zijn maar wel het onderwijs kan ondermijnen, zeker voor de matige en de matig gemotiveerde leerlingen en studenten, blijken dan ook taboe. Intussen richten universiteiten hier te lande clubs op voor de strafste studenten, terwijl men onderwijs moet of kan organiseren zodat de studenten - als zij dat ook maar zouden willen - er het beste van weten te maken en dat kan nooit ondermaats zijn. Ik vrees evenwel dat bij de hervormingen te eenzijdig en bedrijfsblind te werk wordt gegaan.

Het volstaat bij dat alles niet alles te beamen dat we u vertrouwen en uw regering, want dan zou een abdicatie vormen als burger, maar onze kritiek moet ook aan stevige kritiek onderworpen blijven. Goed onderwijs, behoorlijk (onderhoud van de) infrastructuur en nog wel meer staan op de agenda, de discussie over energieproductie en -verdeling zal nog lang zwaar op de burger wegen, maar toch, de prijzen zijn globaal gedaald, als de situatie dezelfde is gebleven inzake samenstelling van het gezin. Dat men grote projecten rond windmolens op het land niet kan realiseren, blijft een opmerkelijk gegeven, maar vaak zijn pleitbezorgers van klimaatbeleid zelf ook actief in het afwijzen van een windmolens in hun buurt of van andere grote projecten. Zo kan men niet aan burgeractivisme doen.

Nog een kwestie vraagt om opheldering? Hoe zit het met de statistieken die politici graag op tafel gooien? Iedereen zegt dat er meer jobs moeten komen, maar men vergeet dat de tewerkstellingsgraad voor België berekent wordt, zoals bij een vraag in het federale parlement nog eens bleek, terwijl de werkelijkheid voor Vlaanderen, Brussel en Wallonië moeilijk te vergelijken blijken. In Vlaanderen is de realiteit ongetwijfeld dat men zo ongeveer op het niveau van de frictiewerkeloosheid zit en dat de activiteitsgraad voor Vlaanderen een minder negatief beeld ophangt te voorschijn komt dan men graag ophangt. Goed, de verschillen voor laaggeschoolden, middengeschoolden en hooggeschoolden blijken er wel te zijn, maar ook de overheid heeft door nieuwe processen veel laaggeschoolden uitgesloten[i]. Idem voor het gegeven dat men voortdurend stelt dat  14 % van de leerlingen het leerplichtonderwijs verlaten zonder diploma, terwijl dat in Vlaanderen rond de 7 % zou draaien.  Het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap houdt het zelf op 11 à 12 procent[ii], voor Brussels Hoofdstedelijk gewest ligt het hoger, maar daar spelen ook andere factoren mee - leerlingen beginnen in het Nederlandstalig onderwijs en gaan later terug naar het Frans onderwijs, al lijkt die tendens in het ASO minder hoog dan in andere onderwijsvormen.

Het mag duidelijk zijn dat men zo wel een weinig adequaat beeld ophangt van de (economische) realiteit in Vlaanderen, waardoor het beleid ook zwakke plekken laat zien. Maar als de media ons voortdurend met alarmerende kreten bestookt, zal dat op zeker ogenblik in het gedrag opduiken en dan gaan ondernemers aarzelen bij de aanwervingspolitiek en mensen sowieso hun duurzame aankopen en investeringen anders bekijken. Men moet ook nagaan of men per se genoegen kan nemen met een worst case scenario, want men moet dan nog nagaan of het echt zo waarschijnlijk is dat het zich bij ongewijzigd beleid zal voordoen.

Hopelijk ontstaat er een nieuw klimaat waarin burgers gaan begrijpen dat er weliswaar wel weeffouten zitten in het apparaat, maar ook dat de regering en het parlement, het ambtelijk apparaat best bereid zijn minder vanuit ivoren torens de goegemeente de indruk te geven dat ze er niet toe doen, maar dat vergt, zoals Paul Frissen betoogde, grotere discipline als het erop aan komt regelgeving uit te werken en uit te vaardigen en vervolgens ook te begrijpen dat men de eigen wetgeving vaker dan nu het geval is zal onderzoeken op tegenspraak, elkaar verzwakkende maatregelen of juist stapeling ervan die nefast uitpakken voor burgers.

Vale,

Bart Haers




[i] zie: http://statbel.fgov.be/nl/statistieken/cijfers/arbeid_leven/werk/relatief/

[ii] file:///C:/Users/Bart/Pictures/VSV_Cijferrapport_2012-2013_DEF.pdf

Reacties

Populaire berichten