De eeuwige soldaat en het civiele



Dezer Dagen

Hoe zal ik vechten
Geen oorlog kan men ontkomen

 Sybrand van Haersma Buma stelde voor
dat Nederland met anderen in plaats van
alleen met bombardementen ook met "boots on the
ground" de Syrische chaos zou oplossen. Nederland
doet anders wel eens moeilijk over inzet van
manschappen en dat valt wel te begrijpen.
Maar de oorlog zal men niet oplossen
zonder goed plan.
We zijn tegen oorlog, toch? Maar wat als er zich omstandigheden voordoen, waarbij niets doen geen optie lijkt. Het is een vraag die me al tijden bezig houdt, maar nu bepaald relevant wordt. Gesteld dat Europa, de NATO zouden beslissen met een stilzwijgend akkoord uit Moskou om de vrede te herstellen in Syrië, gesteld dat ik daarvoor hard zou pleiten, mag ik dat dan doen, wetende dat ik toch zelf niet in aanmerking kom om mee te strijden, wegens leeftijd?

De vraag lijkt overtrokken en toch, hoe meer ik over het voeren van oorlog denk, hoe meer ik mij ervan doordrongen weet dat ik hier vanuit een luie zetel zit te schwärmen, hoe duidelijker het mij wordt dat dit ook wel gemakkelijk praten is. Intussen kan dan mannelijkheid natuurlijk en daadkracht geveinsd zouden worden en anderen een licentie tot doden en vernielen gegeven  worden. De omstandigheid dat dit nu zonder onze inbreng gebeurt, geeft er aanleiding toe wat minder scherper uit de hoek te komen.

 Toch is dat  van enig gewicht als we ons afvragen, zoals Sybrand van Haersma Buma, de fractieleider in de Nederlandse Tweede Kamer voor CDA het voorstel deed grondstrijdkrachten naar Syrië te sturen, om de zaak op te lossen. Welke zaak? Die van Assad? de Koerden en andere opstandelingen tegen Assad? IS? Er zijn daar vele partijen met elkaar aan het vechten en bovendien zijn er de tegenstellingen tussen "ons" en Moskou.

Wie zich ergeren zou aan al die vluchtelingen moet natuurlijk het voorstel steunen en het is daarom ook op tafel gegooid. Maar was Poetin uit beginsel een waarborg voor Assad, dan heeft deze niet voldoende weerwerk kunnen bieden, zodat Poetin op zoek zou kunnen gaan naar een passende vervanger. Ook Iran heeft Assad gesteund, steunt hem nog wel - zonder dat we weten hoe onvoorwaardelijk -, zeker ook lange tijd als een schild tegen Sadam Hoessein en tegen Israël. Wie dit alles in overweging neemt, weet dat een eenvoudige oplossing niet voor de hand ligt. Maar zou niets doen dan een optie wezen?

Op 14 april 2013 schreef ik een stuk over Syriëvaarders[i] waarin ik enig begrip opbracht voor jongeren die naar Syrië trokken om er te vechten. De zaak die ze dienen willen steun ik niet, maar men zal niet ontkennen dat jongeren het teveel aan orde en rust hier niet aantrekkelijk genoeg vinden om risico's te mijden. Ik vraag me nu wel af hoeveel van die jongeren nu gemerkt hebben dat ze een foute zaak dienen en dat ze gebruikt worden om een wereld op te bouwen die ze zelf niet dienen willen.

Behalve de eeuwige soldaat, de beroepssoldaat, die al lang blij is soldij te krijgen of af en toe eens te mogen/kunnen plunderen, verkrachten, zal een beetje mens op zeker ogenblik wellicht tot het inzicht komen dat die oorlog van Assad of die van IS niet meer te verantwoorden valt. Zeker de ingezette middelen en de blinde moorddadigheid moeten hen toch aan het denken zetten, tenzij ze zo overtuigd zijn van het eigen gelijk, dat ze er gewoon voor gaan.

Begrijp ik dan de overheid niet, de onze dan, die er alles op zetten om jongeren te verhinderen daarheen te gaan en gevechtservaring op te doen? Natuurlijk begrijp ik dat evenzeer en het is goed dat ze er veel voor over hebben de veiligheid hier te beveiligen. De vraag is dan natuurlijk of we werkelijk vrede kunnen bewaken in onze contreien en niet veel ondernemen om de vluchtelingen de kans te geven naar hun eigen haardstede terug te keren. Zonder oorlog zal dat niet gaan, maar hoe het moet, lijkt vooralsnog geen onderwerp van debat.

Er is evenwel nog een reden voor enig voorbehoud, met name Georges W. Busch en de faliekante mislukking in Irak, die mee de huidige situatie mogelijk heeft gemaakt. Daar is gebleken dat al te voortvarende bereidheid een oorlog aan te vatten leidt tot chaos en onzekerheid, terwijl dat voorkomen had kunnen worden. 11 september 2001 was de verantwoording, maar of Osama Bin Laden echt door Sadam gesteund is geworden, kon men niet bewijzen en na de 8 jaar durende oorlog tegen Iran, was ook voor leken als ik er een ben was het niet duidelijk of Sadam echt nog wel fut had een oorlog te beginnen.

Nog eens, ik kan vanuit mijn luie zetel mensen aanzetten te gaan strijden in Syrië tegen IS en Assad, maar ik zal zelf niet meedoen en derhalve past voorzichtigheid. Het betaamt ook te begrijpen dat men goed omschreven oorlogsdoelen voorop stelt en weet hoe men het land naderhand weer zal opbouwen, niet enkel wat huizen betreft, maar precies op het vlak van instellingen het land uit de sfeer van willekeur halen. Slaagt men daarin? Na WO I heeft men Duitsland zo vernederd dat kwalijke geesten er gretig misbruik van maakten. Na WO II heeft men in het Westen een nieuwe Duitse staat laten oprichten en uitbouwen die nu nog steeds op vele vlakken als voorbeeld kan gelden. Bepaalde verworvenheden als een stevige administratieve cultuur, c.q. een grote administratieve autonomie hielpen het land weder op te bouwen en daarbij zijn er ook wel eens fouten in geslopen, maar Duitsland zoals we het nu kennen, functioneert naar behoren.

Hoe het dan in het werk zal gaan? Eerst zullen mensen dus, zoals Francis Fukuyama dat beschrijft in "het opbouwen van de staat" het instrumentarium moeten ontwikkelen en de geesten rijp maken om zonder al te veel wraakneming het ambtelijke kader van het land te herstellen en zorgen dat bekwame mensen er de leiding aan mogen geven. Met al die vluchtelingen in Europa zou men dus kunnen een aanvang nemen mensen met geschikte diploma's en grote bereidheid tot inzet samen te brengen om die staat in wederopbouw te plannen. Want dat wij van hieruit de boel eventjes kunnen redden, daar geloof ik niet in.

Waar het dus om te doen is en waar ik vanuit mijn luie zetel wel over mag en spreken en voor pleiten is dat men de civiele samenleving helpt op te bouwen en zich daarvoor inzetten moet een mooie en zinvolle opdracht zijn. Ik denk hierbij aan de inspanningen van Tomas Masaryk, die in Londen bezig was tijdens WO I en de Britten kon overtuigen Tsjechië en Slowakije samen onafhankelijk van Wenen te maken. Dat er voor de oorlog al een stevig industrieel kader bestond, met het grote conglomeraat Skoda, dat al onder het Habsburgse bewind tot stand was gekomen - een van de redenen die ik graag naar voor breng om te stellen dat Habsburg niet zo uitgewoond was als men graag laat uitschijnen. De rol van de Serviërs en de Fransen daarbij mag men ook niet vergeten. Nu goed, Masaryk, zoon van een koetsier werd in 1919 eerste staatshoofd van het nieuwe land Tsjecho-Slowakije. En het lukte vrij goed tot het Derde Rijk de Volksduitsers wist te verleiden en zelf nauwelijks verhuld met oorlogsdreiging zwaaide.

Cruciaal zal ook zijn hoe mensen tegenover de gebeurtenissen staan. In het huidige debat merkt men dat emoties en ressentiment opspelen, maar om de Syrische samenleving weer te willen opbouwen, zal men wraakgevoelens best niet ontkennen, maar ook zal men betrachten die haat bij te sturen.  Martha Nussbaum mag dan vinden dat een burqa dragen moet kunnen - een mening die men graag in de vitrine heeft gezet -, haar visie op politieke emoties verdient best enige reflectie. 

In plaats dus van te willen vechten, zal ik dus zoals het hoort het herstel van de civiele maatschappij als doel naar voor schuiven. Maar zonder een ingrijpen in Syrië en Irak zal dat moeilijk gaan. Het gaat dan best op dat we niet zozeer een sterke leider laten aanstellen, maar precies de société civile vorm geeft, door mensen die uit arren moede huis en haard achter zich lieten en nu door regeringen soms met een kluitje in het riet gestuurd worden. Deze mensen de adequate aanpak laten zien, waarbij ook uitgelegd wordt wat hier ook mogelijk voor problemen kan zorgen en dus beter niet opgenomen wordt, bijvoorbeeld de aanwezigheid van leden van IS. Want iedereen weet dat die Syriërs geen andere keuze hebben dan op weg te gaan, maar vele medeburgers vragen zich af wat dat voor ons betekenen zal.

Door elke kritiek op het statuut van de vluchteling op te vatten als een ingeving van rechts, negeert links eens te meer de welwillende reserve van de burgers van dit land. Hulp moet, zoals dat 80 jaar geleden het geval was, toen Duitse burgers hun land verlieten, noodgedwongen en Parijs was niet altijd even vriendelijk voor hen, de armoede van die mensen was soms hemeltergend, maar velen vonden ook oplossingen. Maar iemand als Walter Benjamin zou bij zijn vlucht over de Pyreneeën niet overleven, door zelfdoding.

Europa heeft oplossingen gevonden voor dat hevige nationalisme - niet enkel van Teutoonse zijde - en de twee grote oorlogen die ik bij voorkeur als de Dertigjarige Oorlog beschrijf, maar nu moeten we zien hoe we deze verworvenheden ook elders ingang kunnen doen vinden, zonder dat op te leggen. Vrede stichten? Natuurlijk en desnoods via de wapenen, maar dan wel goed omschreven. En mits goed overleg met andere betrokken mogendheden. Maar kan men Iran en Rusland ertoe bewegen deze weg te kiezen?

Bart Haers







[i] http://kwestievanverwondering.blogspot.be/2013/04/syrievaarders-en-de-burgerlijke.html

Reacties

Populaire berichten